Artikel 4 van de AI-verordening geldt sinds februari 2025. Sindsdien circuleren bedragen en termijnen die eenvoudigweg niet kloppen. Deze pagina zet op een rij wat geldt, wie het raakt — en waarom de meest gehoorde waarschuwing berust op een misverstand.
De tekst is korter dan u zou denken. Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel en bij andere personen die namens hen met AI-systemen werken. Daarbij wordt rekening gehouden met technische kennis, ervaring, opleiding, de gebruikscontext en de groepen op wie de AI-systemen worden toegepast.
Uit die ene zin volgen drie dingen die in de praktijk stelselmatig verkeerd worden begrepen.
De plicht raakt alleen mensen die daadwerkelijk met AI werken. Wie in het magazijn staat en geen enkel AI-hulpmiddel aanraakt, valt er niet onder. In de praktijk is de kring alleen groter dan de meeste directies vermoeden: zodra iemand een AI-gestuurde spellingcontrole gebruikt, een vertaaltool, een notulenassistent of een AI-functie in het e-mailprogramma, hoort hij erbij.
De tekst zegt uitdrukkelijk "en andere personen die namens hen" werken. Zzp'ers, bureaus en dienstverleners die in uw opdracht AI inzetten, vallen eronder. Dat wordt bijna overal over het hoofd gezien. In de praktijk lost u dit niet op met een training, maar met één alinea in het contract: de opdrachtnemer verklaart dat zijn medewerkers over voldoende AI-geletterdheid beschikken en houdt zich aan uw AI-beleid.
De verordening noemt technische kennis, ervaring, opleiding en gebruikscontext uitdrukkelijk als maatstaf. Er bestaat dus geen uniform niveau voor iedereen. Wie AI alleen gebruikt om e-mails te formuleren, heeft iets anders nodig dan degene die beslist welke tools überhaupt worden toegelaten.
De werkbare knip, die ook aansluit bij de wettekst:
U hebt dus geen vijftig specialisten nodig. U hebt vijftig geïnformeerde medewerkers nodig en één persoon die uitleg kan geven.
De zogeheten Digital Omnibus is in juli 2026 in werking getreden. Voor artikel 4 betekent dat een verzachting: van een resultaatsverplichting ("waarborgen") werd het een inspanningsverplichting ("bevorderen en ondersteunen").
Juridisch is dat een echt verschil. Praktisch verandert er weinig. Wie helemaal niets doet, voldoet ook niet aan een inspanningsverplichting. En het bewijs dat zakelijke afnemers vragen, richt zich sowieso niet naar de exacte wettekst, maar naar wat in de markt gebruikelijk is geworden.
Artikel 99 van de verordening somt de beboetbare verplichtingen limitatief op. Lid 4 noemt de artikelen 16, 22, 23, 24, 26, 31, 33, 34 en 50. Artikel 4 staat er niet bij. Voor de AI-geletterdheidsplicht op zichzelf voorziet de verordening dus niet in een eigen bestuurlijke boete. U kunt dat zelf nalezen in de officiële tekst — de link staat onderaan deze pagina.
De vaak geciteerde 35 miljoen euro respectievelijk 7 procent geldt uitsluitend voor de verboden praktijken van artikel 5, zoals social scoring of emotieherkenning op de werkplek. Voor kleine en middelgrote ondernemingen geldt bovendien op grond van artikel 99 lid 6 steeds het laagste van de twee bedragen.
Wij schrijven dit op omdat het klopt, niet omdat het ons uitkomt. Een verkoopargument dat een controle niet overleeft, is geen verkoopargument.
Er zijn vier redenen, en ze wegen zwaarder dan een abstract boetemaximum dat hier niet eens van toepassing is.
| Reden | Wat er concreet op het spel staat |
|---|---|
| Inkoopdruk | Leveranciersvragenlijsten en aanbestedingen vragen het bewijs inmiddels standaard uit. Geen bewijs, geen opdracht — dat raakt u sneller dan welke toezichthouder ook. |
| Bestuurdersaansprakelijkheid | AI inzetten zonder regels, zonder register en zonder instructie is onbehoorlijke taakvervulling. Artikel 2:9 BW rekent dat de bestuurder persoonlijk aan; bij faillissement komt daar boek 2 titel 9 nog achteraan. |
| AVG | Artikel 32 AVG verlangt passende organisatorische maatregelen. Dat medewerkers weten welke gegevens zij wel en niet in een AI-tool mogen zetten, hoort daarbij — en dat is wél beboetbaar, door de Autoriteit Persoonsgegevens. |
| Bedrijfsgeheimen | De Wet bescherming bedrijfsgeheimen beschermt informatie alleen als u er redelijke maatregelen voor hebt genomen. Zonder AI-beleid en zonder instructie is de vraag of een calculatie die in een publieke chatbot belandde nog een bedrijfsgeheim is. Zie het kader hieronder. |
De Wet bescherming bedrijfsgeheimen (de Nederlandse uitvoering van EU-richtlijn 2016/943) beschermt informatie alleen wanneer aan drie voorwaarden is voldaan: de informatie is geheim, heeft daardoor handelswaarde, én is onderworpen aan redelijke maatregelen om haar geheim te houden.
Die derde voorwaarde is de kwetsbare. Als een medewerker uw prijscalculatie, uw broncode of een klantenlijst in een gratis publieke AI-tool plakt en u kunt niet aantonen dat u instructies had gegeven, dan raakt u niet alleen de gegevens kwijt. U raakt mogelijk het juridische etiket kwijt waarmee u ze zou kunnen terughalen. Een geschreven AI-beleid plus een aantoonbare instructie is precies zo'n redelijke maatregel — en dat is een reden die los staat van de AI-verordening.
Steeds meer bedrijven vragen ChatGPT of Gemini of ze dit werkelijk nodig hebben. Doe dat vooral — maar stel de vraag precies. Algemene vragen leveren algemene antwoorden op, en die gaan meestal over hoogrisico-AI, die inderdaad is uitgesteld en die u waarschijnlijk helemaal niet bouwt. Stel in plaats daarvan deze vier vragen letterlijk:
U krijgt vier keer een bevestiging, en bij vraag twee bovendien de bevestiging dat artikel 4 er níét in staat. Dat wij u deze controlevragen zelf aanreiken, is met opzet: wie zijn omzet baseert op een bewering die een controle niet overleeft, geeft u de controlevragen niet cadeau.
Niet het lesmateriaal. Het bewijs dat het is gegeven en ontvangen. Vier regels per medewerker volstaan:
| Veld | Voorbeeld |
|---|---|
| Naam en functie | J. de Vries, accountmanager |
| Datum | 14 september 2026 |
| Inhoud / versie | Basisinstructie AI, versie 2.1 |
| Vorm en bevestiging | Online module, afgerond; bevestiging in het systeem |
Bewaar dit naast het AI-register, niet in een losse map bij één persoon. Wie met vakantie is, mag geen gat in uw dossier veroorzaken.
De gratis quick-check loopt tien punten langs — register, opleidingsstand, transparantieplichten, verantwoordelijkheden — en geeft in twee minuten een eerlijk beeld van wat er nog ontbreekt. Zonder aanmelding. Wat u daarna zelf oppakt of met ons doet, is uw keuze; het overzicht van tarieven staat op de startpagina.
Artikel 4 van de AI-verordening geldt sinds 2 februari 2025. De Digital Omnibus heeft de formulering in 2026 verzacht van waarborgen naar bevorderen, maar de plicht zelf niet afgeschaft.
Alleen degenen die met AI-systemen werken — maar daartoe behoren ook alledaagse hulpmiddelen zoals AI-spellingcontrole, vertaaldiensten of notulenassistenten. Het niveau richt zich uitdrukkelijk naar rol en context en hoeft dus niet voor iedereen gelijk te zijn.
Voor artikel 4 voorziet de verordening niet in een eigen boete. Artikel 99 lid 4 somt de beboetbare verplichtingen limitatief op — artikel 16, 22, 23, 24, 26, 31, 33, 34 en 50 — en artikel 4 staat daar niet bij. De echte risico's zijn bestuurdersaansprakelijkheid (art. 2:9 BW), artikel 32 AVG en verloren opdrachten omdat bewijs ontbreekt.
Ja. Artikel 4 noemt uitdrukkelijk andere personen die namens u met AI-systemen werken. In de praktijk regelt u dat contractueel in plaats van met een training: de opdrachtnemer verklaart over voldoende AI-geletterdheid te beschikken en volgt uw AI-beleid.
De wet noemt geen frequentie. Toetsbaar is: basisinstructie voor iedereen, jaarlijkse opfrissing en onboarding van nieuwe medewerkers binnen de eerste weken — alles vastgelegd.
Inhoudelijk kan dat volstaan. Doorslaggevend is de vastlegging: wie heeft wanneer welke inhoud gekregen? Zonder bewijs bestaat de instructie in een toetsing niet.
De gratis quick-check loopt tien punten langs — AI-register, trainingsstand, transparantieplichten, verantwoordelijkheden. In twee minuten, zonder aanmelding, met een eerlijk resultaat en uw concrete hiaten.
Quick-check starten — gratis